Reljef Bosne i Hercegovine

 

bosna i hercegovina reljef3

Kroz najmlađe geološke epohe na teritoriji Bosne i Hercegovine stvorena je prostrana visija predstavljena brdsko-gorsko-planinskim reljefom, međuplaninskim i predplaninskim depresijama – kotlinama. Najznačajnije depresije su:
- panonska depresija na sjeveru
- jadranska depresija na jugozapadu.

Jadranska depresija i u geološkoj sadašnjici tone dok se panonska diferencirano kreće. Neki njeni dijelovi tonu u obliku rovova, dok se drugi dijelovi epirogeno izdižu. Ova kretanja su izazvala intenziviranje fluvijalnih (riječnih), kraških, gravitaciono obronačnih procesa, ali i glacijalnih tokom pleistocena. U savremenoj morfografsko-morfometrijskoj strukturi postoje tri generacije reljefa: pozitivne konveksne ka nebu, ispupčene forme makro i mezo veličine izražene u generaciji planina i gora. Zatim u pojavi prostranih visoravni- - površi koje ih opkoljavaju, te doline sa kotlinama.

Doline

Doline rijeka su usječene u planinsku visijsku morfostrukturu. Ove doline imaju sljedeće osobine:
- kompozitne su jer se u njihovom pružanju smjenjuju kotline i klisure
- polifazne su, jer se na stranama vide fluvijalne terase i pedimenti
- uzdužni profili dolina su nesaglasni i stupnjeviti, a ispoljavaju se kao antecedentne i epigenetske forme
- imaju longitudinalni pravac na određenim područjima jer se poklapaju sa direktrisama
- na nekim dijelovima su transverzalne i dijagonalne

Doline u Bosni i Hercegovini su Una sa Sanom i Uncem; Vrbas sa Plivom i Vrbanjom; Bosna sa Usorom, Sprečom, Krivajom, Lašvom; Neretva sa Trebižatom, Bregavom, Ramom. Posebno su izražene brojne slijepe, suhe ili periodično hidrološki aktivne doline u kršu, od kojih neke imaju slijepe vodotoke donosno, imaju karakter ponornica kao što su Trebišnjica, Zalomka, Šujica i dr.

Planine

Planinski elementi se pružaju dinarski, tj. sjeverozapad – jugoistok. Preko 2000 m nadmorske visine su planine Zelengora, Lelija, Bjelašnica, Vran, Treskavica, Vranica, Plasa, Prenj, Čvrsnica, Voluja i Velika Ljubišnja. Također još 60 planina ima nadmorsku visinu preko 1 500 m. Najviša planina u Bosni i Hercegovini je Maglić sa najvišom kotom od 2 386 m.

1   Maglić 2386 m
2   Volujak 2336 m
3   Čvrsnica 2222 m
4   Vranica 2110 m
5   Prenj 2103 m
6   Treskavica 2086 m
7   Vran 2084 m
8   Bjelašnica 2066 m
9   Lelija 2032 m
10 Zelengora 2014 m
11 Cincar 2005 m

Visoravni

Visoravni se prostiru oko gore navedenih planina. Nastale su egzogenim procesima sa kraško-korozionim i fluvijalnim porijeklom. One se stupnjevito spuštaju prema Jadranskom i Panonskom basenu. Najznačajnije visoravni Bosne i Hercegovine su: glasinačka, površ Zagorja, kraške površi u zapadnoj Bosni, površi u visokoj i nisko Hercegovini, površi u peripanonskom prostoru sjeverne Bosne.

Kraški tipovi i oblici

Na teritoriji Bosne i Hercegovine razvijena je kraško-koroziona morfoskulptura na krečnjačko-dolomitnim supstratima, sa svim oblicima koji se mogu javiti u kršu. Mogu biti podzemni i nadzemni.

Podzemni kraški oblici

Podzemni kraški oblici su veoma rasprostranjeni, kako u vanjskoj krečnjačkoj zoni Dinarida, tako i u unutrašnjim Dinaridima. Među najznačajnije takve oblike spada pećina Vjetrenica u Popovom polju, kod mjesta Zavale u Hercegovini. Ona je dugačka preko 10 km. Sličnih odlika je i pećina Vlasinaša kod Foče koja je dugačka preko 2 km. Ostale poznate i istražne pećine su manje dužine: Mračna pećina u kanjonu Prače u naselju bana Stjepana, ona je dugačka oko 1 100 m, pećina Propastva kod Višegrada dužine 450 m, Bijambarska pećina na Nišićkoj visoravni kod naselja Srednje, duga 440 m.
U zavisnosti od geološko-tektonskih i egzogeno-korozionih faktora formirali su se karakteristični kraški pejzaži izraženi kao tipovi krša.
Kraški tipovi: ljuti; škraparski krš, visoki boginjavi krš, pokriveni i zagašeni krš i zeleni krš. Pored ovih izdvojenih kraških oblika postoje i kraški landšafti kao kompleksi kraških oblika i holokarsta.

Nadzemni kraški oblici

U zavisnosti od geološko-tektonskih i egzogeno-korozionih faktora formirali su se karakteristični kraški pejzaži izraženi kao tipovi krša. Nadzemni oblici krša: kraška polja, uvale, kraške luke, vrtače, škrape, skoljevi i muzge, kamenice i bogazi, slijepe doline, viseće kraške doline. U holokarstnim terenima razvijeni su i spletovi, lavirinti nadzemnih kraških oblika koji su izraženi u vidu jama i peći. Na teritoriji Bosne i Hercegovine, posebno vanjskim Dinaridima razvijen je veliki broj najvećih i najviših polja u kršu. Od 16 većih kraških polja, 15 ih je u vanjskim Dinaridima. Najveće je Livanjsko polje sa površinom od 372 km2 i dužinom od 64 km. Najviše je Vukosavsko sa apsolutnom visinom od 1170 m. Neka su plavljena, dok je Buško blato pretvoreno u vještačku akomulaciju.

Akomulativni riječni oblik

Akomulativni riječni oblici su od posebnog značaja. To su: proluvijalne plavine; aluvijalne akomulativne terase; aluvijalne plojne ravni sa riječnim adama i deltama. Najdeblje naslage aluvijalnih nanosa su koncentrisane po kotlinama koje imaju tendenciju tonjenja. U takve depresije spadaju: prijedorska, sprečanska depresija, depresija u Bosanskoj Posavini posebno u Lijevča polju, Semberiji i Brdskoj Posavini. U unutrašnjosti Dinarida najznačajniji su dijelovi Sarajevsko-Zeničke depresije, posebno Sarajevsko polje te kraška polja u zapadnoj Bosni i zapadnoj i istočnoj Hercegovini. Naslage kvartarnih sedimenata su znatne i u dijelu Neretve, uzvodno od Gabele.

Karte BiH

Sample image         Položaj BiH u svjetu         Položaj BiH u svjetu         Granice Bosne i Hercegovine        Geoloska karta Bosne i Hercegovine        Reljefna karta Bosne i Hercegovine

header-pic2
vmc antena sarajevo
vmc rsg

vipservice

Promo materijali - download


powered by MGE & NCU